Bu bapda simsiz aragatnaşygyň esasy parametrleri tanyşdyrylýar we aragatnaşyk ulgamlarynda antennalaryň roluny has gowy düşünmäge gönükdirilendir. Simsiz aragatnaşyk elektromagnit tolkunlar görnüşinde amala aşyrylýar, şonuň üçin tolkunlaryň ýaýrama aýratynlyklaryny düşünmek möhümdir.
Bu bapda biz aşakdaky parametrleri ara alyp maslahatlaşarys:
•Ýygylyk
• Tolkun uzynlygy
•Empedans deňleşdirmesi
•VSWR we şöhlelendirilen güýç
• Geçiş giňligi
• Geçiş giňliginiň prosenti
• Radiasiýanyň intensiwligi
Indi bolsa, olara jikme-jik göz aýlalyň.
Ýygylyk：
Standart kesgitlemä görä, ýygylyk tolkunyň bir wagtyň birliginde gaýtalanmalarynyň sanydyr. Ýönekeý söz bilen aýdylanda, ýygylyk wakanyň näçe gezek bolup geçýändigini görkezýär. Döwürleýin tolkun her T sekuntda (bir döwür) gaýtalanýar we onuň ýygylygy T wagt döwrüniň ters ululygydyr.
Matematiki taýdan, ol şeýle görünýär:
$$f = \frac{1}{T}$$
•F döwürleýin tolkunlaryň ýygylygyny görkezýär, şol bir wagtyň özünde
•T bir doly sikli tamamlamak üçin gerek bolan wagtdyr.
Ýygylyk gertsde ölçenýär, gysgaldylanda Hz diýilýär.
Ýokardaky suratda sinus tolkuny görkezilýär, naprýaženiýeni (mV-da) wagtyň funksiýasy hökmünde (ms-da) görkezýär. Bu tolkun görnüşi her 2t millisekuntda gaýtalanýar; şonuň üçin onuň döwri T = 2t ms we ýygylygy f = 1/(2t) kHz.
Tolkun uzynlygy：
Standart kesgitlemä görä, iki yzygiderli depeleriň ýa-da iki yzygiderli çöketlikleriň arasyndaky aralyga tolkun uzynlygy diýilýär.
Ýönekeý söz bilen aýdylanda, tolkun uzynlygy iki goňşy oňyn depeleriň ýa-da iki goňşy negatiw depeleriň arasyndaky aralykdyr. Aşakdaky suratda tolkun uzynlygy (λ) we amplitudasy görkezilen döwürleýin tolkun görnüşi görkezilýär. Ýygylyk näçe ýokary bolsa, tolkun uzynlygy şonça gysga we tersine.
Tolkun uzynlygynyň formulasy:
$$\lambda = \frac{c}{f}$$
•λ tolkun uzynlygyny görkezýär
•C ýagtylygyň tizligidir (sekuntda 3 gezek 10^8$ metr)
•F ýygylykdyr
Tolkun uzynlygy λ uzynlyk birliklerinde, meselem, metr, fut ýa-da dýuým bilen görkezilýär. Köp ulanylýan birlik metrdir.
Empedans deňleşdirmesi：
Standart kesgitlemä görä, impedans deňleşdirmesi geçirijiniň impedansy kabul edijiniň impedansyna takmynan deň bolanda ýüze çykýar.
Antenna bilen zynjyryň arasynda impedans deňleşdirilmegi zerurdyr. Antenna bilen kabul ediji ýa-da geçirijiniň arasynda iň ýokary güýç geçişini gazanmak üçin antenanyň, geçiriji liniýanyň we zynjyryň impedanslary deňleşdirilmelidir.
Gabat getirmegiň zerurlygy
Rezonansly enjamlar belli bir dar diapazonly ýygylyklarda optimal çykyş bermäge ukyplydyr. Rezonansly enjam hökmünde, antennanyň impedansy dogry deňleşdirilende has gowy çykyş görkezijisine ýetip biler.
•Antennanyň impedansy boş giňişligiň impedansyna deňleşende, antenna tarapyndan şöhlelendirilýän güýç netijeli geçiriler
• Kabul ediji antenna üçin onuň çykyş impedansy kabul ediji güýçlendiriji zynjyrynyň giriş impedansyna deň bolmaly
•Ötüriji antenna üçin onuň giriş impedansy geçiriji güýçlendirijiniň çykyş impedansyna, şeýle hem geçiriji liniýanyň häsiýetli impedansyna gabat gelmelidir
Impedans Z simwoly bilen bellenilýän omlarda ölçenýär.
VSWR we şöhlelendirilen güýç：
Standart kesgitlemä görä, duran tolkundaky iň ýokary naprýaženiýe bilen iň pes naprýaženiýe gatnaşygyna duran tolkun naprýaženiýe gatnaşygy (VSWR) diýilýär.
Antennanyň, geçiriji liniýanyň we zynjyryň impedanslary gabat gelmese, güýç netijeli şöhlelendirilip bilinmez; onuň ýerine, güýjüň bir bölegi yzyna şöhlelenýär.
Esasy häsiýetler şulardyr —
•Empedans deňsizliginiň derejesini görkezýän parametre Voltage Standing Wave Title Ratio (VSWR) diýilýär.
•VSWR, Voltage Standing Tolkun Gatnaşygyny aňladýar we köplenç SWR diýlip hem atlandyrylýar
•Empedans gabat gelmezligi näçe uly bolsa, VSWR bahasy şonça ýokary bolýar
• Netijeli radiasiýa gazanmak üçin, ideal VSWR bahasy 1:1-dir.
• Şöhlelenen güýç öňe hereket edýän güýjüň boş ýere sarp edilýän bölegini aňladýar. Şöhlelenen güýç we ŞHK esasan şol bir fiziki hadysany dürli nukdaýnazardan beýan edýär.
Geçiş giňligi:
Standart kesgitlemä görä, belli bir aragatnaşyk üçin bölünip berlen belli bir tolkun uzynlygy aralygyndaky ýygylyk zolagyna geçirijilik zolagy diýilýär.
Signal iberilende ýa-da kabul edilende, ol belli bir ýygylyk aralygynda işleýär. Bu belli bir ýygylyk aralygy iberilende beýleki signallaryň päsgelçiliginiň öňüni almak üçin belli bir signala berilýär.
• Geçiş zolagy signalyň geçirilmeginiň ýokary ýygylykly we pes ýygylykly çäkleriniň arasyndaky ýygylyk diapazonyny aňladýar.
•Giňlik bölünip berlenden soň, ony başgalar ulanyp bilmez
• Bütin spektr dürli geçirijilere berlen geçirijilik zolagy segmentlerine bölünýär
Ýaňy ara alyp maslahatlaşan geçirijilik ukybymyzy mutlak geçirijilik ukyby diýip hem atlandyryp bolýar.
Göterim geçirijilik derejesi：
Standart kesgitlemä görä, absolýut geçirijilik zolagynyň onuň merkezi ýygylygyna gatnaşygy prosent geçirijilik zolagy diýilýär.
Signalyň güýjüniň iň ýokary derejä ýetýän zolagyň içindäki ýygylyga rezonans ýygylygy diýilýär, ol zolagyň merkezi ýygylygy hökmünde hem atlandyrylýar we fC hökmünde bellenilýär.
• Zolagyň ýokary we pes ýygylyklary degişlilikde fH we fL hökmünde bellenilýär.
•Absolute geçirijilik giňligi fH − fL bilen berilýär
•Ýygylyk zolagynyň giňligini kesgitlemek üçin onuň bölekleýin geçirijilik ukybyny ýa-da prosent geçirijilik ukybyny hasaplamak zerurdyr
Komponentiň ýa-da ulgamyň dolandyryp bilýän ýygylyk üýtgemeleriniň diapazonyny düşünmek üçin prosent geçirijilik giňligi hasaplanýar.
•fH ýokary ýygylygy aňladýar
•fL pes ýygylygy aňladýar
•fc merkezi ýygylygy aňladýar
Prosent geçirijilik ukyby näçe uly bolsa, kanal geçirijilik ukyby şonça giň bolýar.
Radiasiýa intensiwligi：
Şöhlelenme intensiwligi berk jisimiň burç birligine düşýän şöhlelenýän güýç hökmünde kesgitlenýär.
Antenna belli bir ugurlarda has güýçli şöhle saçýar, bu bolsa onuň iň ýokary şöhlelenme intensiwligine laýyk gelýär. Şöhlelenmegiň mümkin bolan iň ýokary diapazony şöhlelenme intensiwligi bilen häsiýetlendirilýär.
Matematiki aňlatma
Şöhlelenme intensiwligi şöhlelenen kuwwatlylygyň dykyzlygyny radial aralygyň kwadratyna köpeltmek arkaly alynýar:
Bu ýerde U radiasiýanyň intensiwligi, r radial aralyk we （Wrad） radiasiýanyň güýjüniň dykyzlygydyr.
•U radiasiýanyň intensiwligini görkezýär
•r radial aralygy görkezýär
•Wrad şöhlelenen güýç dykyzlygyny görkezýär
Ýokardaky deňleme antennanyň radiasiýa intensiwligini aňladýar. Radial aralyk käwagt Φ simwoly bilen bellenilýär.
Şöhlelenme intensiwliginiň birligi steradian üçin watt (W/sr) ýa-da kwadrat radian üçin watt (W/rad²)-dir.
Antenler barada has giňişleýin maglumat almak üçin şu ýere giriň:
Ýerleşdirilen wagty: 2026-njy ýylyň 26-njy marty
